شبکه اجتماعی و گروهی مشاوران مدارس استان سیستان بلوچستان

 

                                                                                                     معرفی روشهای تربیتی  زبان نمادین  در آموزش دانش آموزان مدارس

 

 مقدمه                                                                                                                                                                         از این رو هدف این نوشتار ایجاد بحث جدیدی در زمینه معرفی روش های تربیتی زبان نمادین است وخود داری از ورود به تعلیم وتربیت مستقیم وپرهیز از عوارض آسیب زایی است که برغالب روش های تعلیم وتربیت مدارس حاکم شده است. امید است بتوانیم درعصری که انفجار اطلاعات است قدمی هرچند کوچک در جهت آموزشهای صحیح ومبتنی برتعلیم وتربیت اسلامی برای کودکان ،نوجوانان وجوانا شایسته کشور اسلامی وعزیزایران برداشته باشیم.

فصل اول :<<چون که سروکارت با کودک فتاد زبان کودکی باید گشاد.>>

 

روش های ارتباط غیر کلامی درفضای کلاس ودرس: اگر بخواهیم قلمرو ارتباط نمادین را در محدوده آموزشهای تعلیم وتربیت رسمی ودر فضای کلاس ومدرسه بررسی کنیم باید درنخستین مرحله ،نمادها ،نشانه ها وآثار غیر کلامی یک تعامل ر ا از زاویه ارتباط درون مدرسه ای مدنظر قراردهیم زیرا درجریان ارتباط غیر کلامی تربیت وکلمات وتصاویر و   ا شیا وچهره ها ورفتارها وحالات وحرکات بین معلم ودانش آموز رد وبدل می شود وهرکدام نقشی گویا و موثر دارند .

از آنجا که علایم وحالات غیر کلامی کمک زیادی دردرک وضعیت یاگفتار افراد به هنگام تبادل پیام می کنند به کارگیری آنها در آموزش تعلیم وتربیت امری اجتناب ناپذیر است . سهم اثرات پنهان آموزشی برنامه های درسی ،روشهای غیر مستقیم تدریس ،روابط معلم ودانش آموز بیش از اثرات آشکار وخود آگاه آنهاست .باتوجه به روشی شدن ارتباط به معنی کلی وعام آن جایگاه ارتباط غیر کلامی به فضای محدودواختصاصیر آن درفرایند تدریس وجریان برقراری رابطه بین معلم ودانش آموز مشخص شود.

باید توجه داشت که بسیاری ازپدیده ها ی کلاسی حالت ارتباط غیر کلامی دارند . دانشمندانی چون گالوی (1968)برخی از آنهارا همزمان با آثار پنهان آنها منتشر کرده اند که در اینجا به برخی از آنها اشاره می گردد :

 

الف)طرز رفتار معلم درکلاس :

چگونگی رفتار معلم درکلاس درس می تواند تاثیر زیادی در نگرش دانش آموزان به مواد درسی داشته باشد به عنوان مثال اگر معلمی تکالیف دانش آموزان را بجای امضا خط بزند برداشت اغلب دانش آموزان این است که انجام تکالیف وزحمات آنها هیچگونه ارزشی ندارد وچنین برداشتی خواه ناخواه درروحیه دانش آموزان تاثیر منفی خواهد گذاشت بنابراین آثار پنهان ورفتار غیر کلامی وغیر محسوس این رفتار واکنش هایی درذهن وعواطف دانش آموزان ایجادخواهد کرد .بخش مهمی از اضطرا واسترس دانش آموزان درهنگام امتحان از برخوردهای غیر کلامی معلمان سرچشمه می گیرد .

 

 

ب)توجه به دانش آموزان به هنگام گفتار :

اگر معلم به دانش آموزی که درحال جواب دادن سوال است توجه نکند وتماس چشمی برقرار نکنددال بربی توجهی وبی احترامی معلم به دانش آموز خواهد بود درچنین حالتیدانش آموز احساس می کند گفته هایش اهمیتی ندارد وباعث کاهش فعالیتهای دانش آموز درفرایند یادگیری می شود .اما برعکس تماس چشمی ونوع نگاه معلم احترام آمیز واز روی کرامت باشد اعتماد به نفس دانش آموزان دریادگیری بالا خواهد رفت .

مقاله ارتباط غیر کلامی ونقش آن درتدریس – مجله پژوهش درمسائل روانی وتوجه خاص اجتماعی 71-70

ج)تقویت غیر کلامی :

 

بسیاری از دانش آموزان نیاز به چگونگی وتایید واکنش خود درفعالیتهای کلاسی دارند.زمانی که دانش آموز فعالیت آموزشی انجام می دهد انتظار داردتا مورد تایید وتشویق قرار گیرد .بسیاری از این نوع تقویتهای کلاسی توسط علائم غیر کلامی  منجر به تغییرات مطلوب در رفتار فرد می شود.

معلمان فعال دربکارگیری هنرمندانه این علائم درتدریس موفق می باشد .

د)حرکت معلم درکلاس درس بازگو کننده بسیاری ازحالات واحساسات معنی داراست .اگر معلم درهنگام تخته سیاه به هنگام تدریس حرکت ملایمی داشته باشد مثلا قدم بزند می توان گفت که می خواهد تا کلاس ازحالت یکنواختی وخستگی خارج شده ودانش آموزان فعال شوند یا اگر معلم ضمن تدریس به نزدیک عده ای حرکت کند دراین صورت جهت آرام کردن آنها خواهد بود.

این نمونه هماهنگی جزیی از نمادها ی ارتباطی غیر کلامی هستند .پدیده های غیر کلامی بخصوص در کلاس درس رادر حرکات و تماس چشمی فالگوی رفتاری ،فاصله بین افراد  و وضعیت و حرکات بدنی مورد مطالعه می توان قرار داد . و همین مصادیق را در فرایند تربیت اخلاقی و دینی دانش آموزان بکار بست .

حرکات وتماس چشمی معلم درکلاس درس:

 

ازاشارات وحرکات چشمی می توان برخی از حالات واحساسات افراد را درک کرد .چشمها عامل نیرومندی در برقراری گرمی وسردی ارتباط هستند .حرکات وتماس چشمی برحسب موفقیتها وزمینه های عاطفی ممکن است حالت مثبت یا منفی داشته باشد.استفاده از نگاه چشمی درکلاسهای درسی به شکل نگاه خیره آمیز ومدت طولانی مناسب نیست.آرگل (1967)اصول ساده را دربرقراری تماس چشمی ارائه نموده که برخی ازآنها اشاره می شود.

الف)فردی که دارای تماس چشمی بیشتری به هنگام ردوبدل کردن پیام بافردی دیگر می باشد نشانه حالت دوستانه وجذابیت گفتار فرد مقابل خواهد بود .

ب)خیره نگاه کردن متناوب درکلاس درس هنگام سخنرانی دلالت برمهم بودن کارخواهد بود.

ج)نگاه کردن می تواند فرد را برای کنش و واکنش وبرقراری ارتباط گرم دعوت کند.درفعالیتهای آموزشی درکلاس درس باید از حرکات وتماس چشمی مناسب استفاده کرد برای مثال نگاه انتظار آمیز می تواند دانش آموزرادر حالت بحث وسوال وفعال برانگیخته نگه دارد.تماس چشمی درهنگام سخنرانی وگفتار در چگونگی درک مطلب توسط دانش آموز ،ساکت نگه داشتن دانش آموزانم درکلاس درس تاحدودی جلب توجه آنها موثر است.

این موارد الگوهای علمی رفتاری درقالب فضای محدود کلاسی درارتباط دوجانبه معلم ودانش آموز درجریان بود وعین این موارد را می توان درموفقیتهای مشابه به خصوص آموزش تعالیم دینی ومذهبی تعمیم دارد.

زمینه های گفتاری معلم درتعلیم وتربیت غیر کلامی:

یافته های روانشناسی نشان داده است ازتن صدا وطرز بیان افراد می توان مفاهیمی را استنباط کرد که ناخود آگاه قصد گوینده رابرملا می کند به عنوان نمونه گاهی گفتن بله معنی فراتر ازنه رادارد وگاهی تمجید وتحسین ازدیگران تنبیه وسرزنشی رادربردارد. اصل طرز گفتار وحرکات فرد به هنگام ارائه مطلب دریادگیری تاثیر بسزایی دارد ازگفتار افراد به خصوص لحن گفتار ارتباطی معلمان درکلاسها الگوهایی را می توان تشخیص دادکه عبارتند از:

الف)نقش کیفیت ارتباط کلامی :

وقتی معلم درگفته های خود تردید دارد واعتماد به نفس ندارد آشفتگی درصدا وترس دربیان اوقابل مشاهده خواهد بود بخصوص وقتی که ولی به لبه صندلی یا میز بطور مداوم تکیه کند یا بنشیند این احتمال را افزایش می دهد .این الگوی ارتباطی به ویژه دررفتارها وروشهای تربیتی والدین درارتباط با فرزندان می تواند کاربرد موثری داشته باشد .

ب)تحریف واقعیت :نمونه ای ازدیگر واکنشها دررفتار غیر کلامی طفره رفتن فرد از موفقیتها و وظایفی است که باید انجام دهد.طبق یافته های کروت(1978)وقتی ازفردی سوال پرسیده شود و او قبل از جواب بیش ازحد معمول مکث کند و مدتی خاموش بماند احتمال منحرف شدن از سوال وجود دارد . از طریق این واکنش گریز این فرد را به خوبی می توان تشخیص داد و درجه اضطراب یا دلهره یا شدت اکرا او دربر ابر سوال مطرح شده را دریافت واین مورد نشان از تحریف واقعیت درقالب رفتارهای غیر کلامی است.

ج)علاقه مندی وبردباری : اگرمعلم درفرایند تدریس خود به گفتار خود جان مایه تازه ای ببخشد وشنوندگان رامجذوب گفته های خود حاکی ازعلاقه مندی ومنش بردبارتانه او خواهد بود برعکس اگر معلم با حالت یکنواخت در صدا ،انفصال درگفتار با کسالت خاصی مطالبی را ارئه دهد نشانگر بی حوصلگی وفقدان علاقه است ودانش آموزان به خوبی می توانند این بی حوصلگی وفقدان علاقه را که بین گفتار معلم وجود دارد را حس کنند.

د) فاصله بین افراد: فاصله یکی دیگر ازعوامل پس زمینه ای درفضای آموزشی کلاس درس  است .

تاثیر رابطه ورابطه آن با ایجاد فضای مثبت یا منفی درکلاس توسط محققان مورد بررسی قرار گرفته است از آن جمله دیویس (1981)که چهار حالت مختلف بیا کرده است:

 

 

 

1)فاصله نزدیک: این فاصله که از صفر تا 46سانتی متر برآورد شده است علائم عاطفی خاصی از خود بروز می دهد .دراین فاصله این حالت دستپاچگی پیش می آید این فاصله اگر بین معلم ودانش آموز بیش از حد زیاد شد باعث ناراحتی شاگرد شده وبه هر حال باید از آن دوری کرد زیرا نوعی بیگانگی وبی تفاوتی را موجب می شود.

2)فاصله شخص:  این فاصله از 75 سانتی متر تا 25/1 متر حدس زد ه می شود ،این فاصله ای است که افراددرحالت دوستی یا بحثهای شخصی با هم دارند .معلم زمانی به این فاصله دست می یابد که درملاس خود روابط  حسنه ایجادمند وصمیمیت زیادی بین او وشاگردان برقرار باشد.

بنابراین تنظیم فاصله مکانی: با حالات وهیجانات گفتاری وتمایلات عاطفی همراه با فراز نشیب ها وکاهش وافزایش تن صدا وشدت علاقه به موضوع مورد نظر رابطه مستقیم دارد.

3)فاصله اجتماعی: این فاصله از25/1تا75/3 متراست وفاصله ای است که رعایت آن برای معلمان درکلاس درس توصیه می شود،منتهی که به فاصله شخصی که 25/1 متراست برای بحث کلاسی وگفت وگو درتدریس مناسب است وهر قدر که به 70/3 مترنزدیک شویم جهت سخنرانی های مختلف مناسبتر است.

  4) فاصله رسمی وعمومی: این فاصله از 70/3 تا 6/7 متر است که درآن هنگام سخنرانی حالت رسمی بیشتری را ایجاد می کند وصدای سخنران بایستی بلندتر ازحالت معمول باشد.

د)حالت و وضعیت : این موضوع درفرایند گفت وگو میان معلم ودانش آموز ان تاثیر مهمی دارد .معلم هنگام سخنرانی بدن خودرا راست ومتعادل نگه می دارد تا خود را پشت میز وصندلی پنهان نکند این امر دلالت براعتماد درگفتار وآمادگی برای تدریس را دارد . اگر معلم بیشتر در روبرو قرار گرفته وحالت افسردگی وخمیدگی رانداشته باشد به احتمال زیاد موجب افزایش گرایش مثبت در دانش آموزان خواهد شد.

ه)حرکات بدنی: طرز حرکات بدنی همه افراد می تواند حالت احساسی فرد را بیا ن کند . تجزیه وتحلیل حرکات بدنی افراد نشان می دهد که حدود 60نوع از حرکات مختلف بدنی وجوددارند که بیش از نصف آن مربوط به حرکات سروصورت است که این حرکات سر،هریک نمادی ازحالات عاطفی وهیجانی را بروز می دهد.

روانشناسی اجتماعی کاربردی- دکتر فرهاد ماهر- انتشارات رشد

اشارات وحرکات به هنگام سخن گفتن بخصوص توسط صورت ونیزدستها از علائمی است که اطلاعات بیشتری رابه معرض نمایش می گذارند،حرکات بدنی نیز بیازگو گننده تاحساسات مثبت ومنفی هستند وحرکت سر می تواندبه شکل مثبت جهت تایید وبه فرم منفی جهت ردکردن وعدم تایید باشد برخی حرکات می توانند بیانگر تنفر وبرخی نشانه احساس دوستی ومحبت باشند،تشخیص معنی این نوع حرکات بیشتر حالت تجربی داردو درفرهنگهای مختلف معنای متفاوتی را خواهد داشت .

نتیجه گیری:  دراینجا لازم است با زنگری وبازیابی به تجربیات شخصی خود به عنوانیک معلم یا مربی یا مشاور به این الگوها به شیوه ای جدید بنگریم وازخود سوال کنیم درفرایند تدریس ویا درجریان تربیت کودکان ونوجوانان تا چه اندازه به این مفهیم نمادین که از نظر گستره تاثیر وعمق ارتباط تاثیر قابل ملاحظه ای را درافکار ورفتار ایجاد می کند پی برده ایم تا چه میزان به آثار پنهان این رفتارهای آشکارتوجه داشته تایم از همه مهمتر برنامه ریزان آموزشی وطراحان فعالیتهای تربیتی تا چه اندازه در تنظیم اصول واهداف خود به این الگوهای غیر کلامی که اغلب نمادین هستند توجه دارند معلمین باید لز مفاهیم نمادین شناخت واطلاعات کافی داشته باشند بخصوص که دین ومسائل دینی سرشار از نماد است نمادهایی که نشان از رازهای اسطوره آمیز دارند واصطلاح آیه درمتن دینی ،خودنمونه هایی از نمادهای پنهان است .* قرآن کریم به عنوان کلام تشریعی خداوند دارای زبان نمادین است والفاظ آن مانند پلی انسان را ازسطح به عمق ازماده به معنا وازدنیا به عقبی می برد .

 

 

مصادیق نمادعبارتند از:

1)کلامی : زبان ،ادبیات(داستان- شعر- ضرب المثل )رسانه ها ،موسیقی وهنر نقالی وتعزیه   

2)غیرکلامی : معماری جمعی وفردی ،میراث های نمادین فرهنگی

موضوعات قابل مطالعه درخصوص نمادها  :*شناسایی ومطالعه نمادهای موجود درهنرهای دستی وتولیدات منطقه ای ومعماری *مطالعه اسطوره ها وداستانهای شفاهی وروایتی *مطالعه زبا نشناسی واصطلاحات وتعابیر*مطالعه مراسم وآیین ها

درپایان توفبق تمام دست اندرکاران تعلیم وتربیت کودکان ،نوجوانان وجوانان را ازخداوند متعال خواستاریم.

 

 

 

                                          تهیه و تنظیم گروه آموزشی مشاوره استان

[ دوشنبه ٢٥ دی ۱۳٩۱ ] [ ۸:۱٢ ‎ق.ظ ] [ اداره مشاوره تربیتی استان سیستان و بلوچستان ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

موضوعات وب
امکانات وب